Işınlama deneyi uzay ortamındaki radyasyonun uydu malzemeleri, optik sistemler sensörler üzerindeki etkileri deneysel olarak incelenebilecek.
Türkiye malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışlarını hızlandırıcı altyapısını kullanarak inceliyor. Ankara Üniversitesi öncülüğünde kurulan Türk Hızlandırıcı Işınım Laboratuvarı’nda (TARLA) ilk ışınlama deneyi gerçekleştirildi.
Türkiye’nin ileri hızlandırıcı teknolojileri alanındaki bilimsel kapasitesini geliştirmek üzere kurulan ulusal araştırma altyapılarından biri olarak faaliyet gösteren TARLA’ süperiletken hızlandırıcı modülleriyle elektronların hızlandırıldığı tesiste yapılan ilk ışınlama deneyi, altyapının malzeme araştırmalarında kullanılmaya başlandığını gösteriyor.
2026 yılının Mayıs ayında gerçekleştirilen deneyde cam pleksiglas örnekleri, hızlandırılmış elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı. Işınlama sonrasında camın renginde değişim, pleksiglas örneklerinde ise yapısal değişimler kırılmalar gözlemlendi. Deney, malzemelerin radyasyon etkisi altındaki davranışlarının incelenebileceğini ortaya koydu. araştırmaların özellikle uydu uzay araçlarında kullanılan malzemelerin, optik bileşenlerin sensörlerin radyasyona dayanımının değerlendirilmesine katkı sağlaması planlanıyor.
Uzay ortamındaki radyasyon; uydu kameralarının lenslerini, görüntüleme sistemlerini elektronik sensörleri etkileyerek performans kaybına yol açabilmektedir. TARLA’daki ışınlama deneyleri, bileşenlerde oluşabilecek değişimlerin incelenmesine, daha dayanıklı malzeme tasarımların geliştirilmesine radyasyondan etkilenen optik bileşenlerin yeniden kullanılabilirliğinin araştırılmasına olanak tanıyacak.
Hızlandırıcıda uygulanan ışınlama koşulları, bazı malzemelerin uzun süreli radyasyon etkilerine karşı davranışlarının daha kısa sürede incelenmesini mümkün kılabilir. Böylece uydu uzay sistemlerinde kullanılacak malzemelerin seçimi dayanıklılık değerlendirmeleri için deneysel veri üretilebilir. TARLA’ elektron demetini izleyen teşhis sistemleri üzerinde yürütülen çalışmalar Türkiye’nin hızlandırıcı teknolojileri alanındaki teknik bilgi birikimini geliştirmektedir.
TARLA ışınlanma deneyiİlgili Olarak
Türkiye’nin atomik saati uzayda
Havacılık Uzay Mühendisliği öğrencisi. Savunma sanayii araştırmacısı.
